Tủ đông không lạnh, hàng sắp hỏng? Thợ điện lạnh đến tận nhà, báo giá trước khi sửa

Vì sao không có "một giá sửa tủ đông" — và số nào là số thật

Công sửa điện lạnh tính theo bệnh, không theo hãng. Sanaky hay Alaska, cùng hỏng một thứ thì tiền công như nhau; thứ làm hóa đơn khác nhau là bệnh gì và linh kiện cỡ nào. Ai rao "sửa tủ đông đồng giá" mà chưa mở tủ ra đo thì hoặc nói cho có, hoặc chừa sẵn đường phát sinh khi vào việc.

Thay vì hứa một con số, tôi kể luôn năm đơn tủ đông gần nhất của đội — số chốt trên hóa đơn: hai ca kiểm tra khách chưa sửa, mỗi ca 150.000đ (Phú Nhuận và Quận 12); hai ca thay bộ khởi động block, 800.000đ và 900.000đ (Quận 11 và Quận 10); một ca thay thermostat 950.000đ (Tân Bình). Nhìn cả cụm sẽ thấy: phần lớn bệnh tủ đông nằm dưới mốc một triệu đồng, không đáng sợ như lúc tủ vừa im khiến người ta nghĩ ngay tới chuyện thay tủ.

Để đối chiếu, 1Fix có bảng niêm yết chung cho nhóm điện lạnh: bộ khởi động block niêm yết 650.000 – 850.000đ, thermostat 650.000 – 800.000đ. Ca tủ đông hay chốt nhỉnh hơn mức niêm yết một chút, lý do nằm ở cỡ máy: block tủ đông lớn hơn block tủ lạnh gia đình, linh kiện đi theo nó phải đúng cỡ, giá nhích theo. Chênh bao nhiêu, vì sao chênh — thợ phải nói rõ trước khi làm.

Tủ đông không phải "tủ lạnh to" — bốn chỗ khác nhau quyết định tiền sửa

Nhiều khách gọi cho tôi mở đầu bằng câu "tủ lạnh nhà em... à không, tủ đông". Hai loại này họ hàng gần, nhưng bốn điểm dưới đây làm bệnh — và bảng giá — khác hẳn nhau:

• Dàn lạnh nằm ngay dưới vách lòng tủ: tủ đông làm lạnh bằng dàn ống đồng quấn quanh lòng tủ, tuyết đóng thẳng lên vách chứ không giấu sau một lớp ốp như tủ lạnh. Lớp vách mỏng đó là thứ tôi dặn khách kỹ nhất — cạy tuyết bằng dao là đâm thẳng vào dàn.
• Không có hệ xả đá tự động: tủ lạnh đời mới tự rã tuyết bằng cả một cụm linh kiện — sò lạnh, điện trở, timer. Tủ đông nắp dỡ phần lớn không có cụm đó: tuyết dày thì chủ tủ tự xả. Cả họ bệnh "hệ xả đá" rất phổ biến ở tủ lạnh vì thế gần như không có trên tủ đông; đổi lại, bệnh dồn về bộ khởi động block và thermostat.
• Block chạy tải nặng: tủ đông kinh doanh giữ lạnh sâu liên tục, nắp mở ra đóng vào cả trăm lượt mỗi ngày bán hàng, block và bộ khởi động mau mệt hơn hẳn tủ gia đình. Bảng giá 1Fix cũng tách riêng chuyện cỡ máy: block 1/8HP cho tủ gia đình 1.800.000 – 2.500.000đ, block 1/4HP cho tủ đông lớn 2.800.000 – 3.500.000đ.
• Gioăng nằm trên nắp: gioăng tủ đông chịu kiểu hành hạ khác gioăng tủ lạnh — nắp trên đóng sập cả ngày, lâu dần xẹp đi, hơi lạnh rò ra liên tục. Hậu quả âm thầm: tủ ăn điện hơn và tuyết dày nhanh hơn hẳn. Thay ron tính theo mét, 270.000đ/mét theo bảng niêm yết — khoản nhẹ tiền nhất bài này, mà tủ chạy suốt ngày đêm thì tiền điện tiết kiệm được không nhỏ.

Thêm một chuyện nhỏ đỡ hết hồn: vỏ ngoài nhiều tủ đông ấm nóng lên khi block chạy — dàn nóng của chúng nằm ngay dưới lớp vỏ tôn, không phải dàn lưới lộ sau lưng như tủ lạnh. Sờ vỏ thấy ấm mà trong tủ vẫn lạnh tốt thì không phải bệnh. Cũng vì tản nhiệt qua vỏ nên tủ cần khe thoáng xung quanh — kê sát tường, chèn thùng hàng kín ba mặt là bắt block gồng thêm.

Bệnh số một trên tủ đông: block không chịu chạy — nghe tiếng "tạch" là đoán được nửa bệnh

Ba trong năm đơn tôi kể dính tới cùng một cụm linh kiện: bộ khởi động block, gồm rơ le — công tắc tự động đóng dòng điện cho máy nén lúc khởi động — và themic, cầu chì nhiệt ngắt điện bảo vệ khi máy nén quá nóng. Đây là chỗ yếu kinh niên của tủ đông: block khởi động bao nhiêu lượt mỗi ngày thì cụm này đóng ngắt bấy nhiêu lượt.

Ca ở phường Minh Phụng, Quận 11 là kiểu điển hình.

Trước

Sau

Tủ đông không lạnh, dưới sàn còn chảy nước. Nghe "chảy nước" nhiều người đoán ngay xì gas, nhưng thứ tự nghi của tôi ngược lại: block không chạy thì lớp tuyết cũ trong tủ tan ra, nước phải đi đâu đó — chảy nước nhiều khi chỉ là hậu quả của việc tủ đã chết từ một hai hôm trước. Đo bộ khởi động thì đúng: rơ le và themic hỏng, không còn đóng được dòng điện cho máy nén. Thay bộ mới, hết 800.000đ, block chạy lại bình thường.

Ca thứ hai ở Quận 10, tủ Alaska đặt trong khu bếp. Tủ không giữ nổi độ lạnh, đo ra block chạy chập chờn do bộ khởi động lỗi — thay bộ rơ le + themic mới, chốt 900.000đ. Hai ca cùng bệnh chênh nhau 100.000đ là chuyện bình thường: block khác cỡ thì bộ khởi động khác loại, giá linh kiện lệch nhau chút đỉnh. Con số cụ thể thợ báo trước khi thay, sau khi tháo ra xem.

Một dấu hiệu tôi hay hỏi khách ngay qua điện thoại: tủ có kêu "tạch" một tiếng rồi im không? Tiếng đó là themic nhảy — block cố khởi động, không nổi, bị ngắt để khỏi cháy. Nghe được tiếng đó là tôi đoán được nửa bệnh trước khi xách đồ đi. Kèm lời dặn thật lòng: đừng nhờ ai câu tắt bỏ rơ le cho block chạy thẳng — bỏ lớp bảo vệ đó đi, thứ trả giá tiếp theo là con block tiền triệu.

Tủ chạy lì không nghỉ, hoặc hàng lúc cứng lúc mềm: nghi thermostat trước

Ca tủ đông Sanaky ở Tân Bình do anh Lộc — thợ 9 năm bên đội tôi — làm là chiều ngược lại: block vẫn chạy, nhưng tủ không giữ nổi nhiệt độ ổn định, hàng lúc đông cứng lúc mềm ra. Thủ phạm là thermostat — bộ điều khiển nhiệt độ, chính là cái núm vặn số mà ai dùng tủ đông cũng từng xoay. Việc của nó là đo nhiệt trong tủ rồi đóng ngắt block: đủ lạnh thì cho block nghỉ, ấm lên thì gọi block dậy. Thermostat già đi thì đo sai, đóng ngắt sai lúc — hoặc block chạy lì không nghỉ, tuyết dày bất thường và tiền điện vọt lên, hoặc ngắt quá sớm, tủ không xuống nổi độ đông. Ca Tân Bình anh Lộc tháo thermostat cũ, thay cái mới, hết 950.000đ.

Trước

Sau

Cách tôi phân biệt nhanh hai bệnh hay bị lẫn: hàng lúc cứng lúc mềm mà block vẫn chạy đều đặn — nghi thermostat trước; còn tủ yếu lạnh dần đều qua nhiều tuần, chạy mãi không tới độ — lúc đó mới nghi thiếu gas. Tiền sửa hai bệnh này khác nhau xa, nên đừng để ai kết luận "hết gas" khi chưa đo gì cả.

Hai ca chỉ thu 150.000đ — và thứ tự tôi kiểm tra một cái tủ đông

Hai đơn còn lại là hai ca kiểm tra, mỗi ca thu 150.000đ. Ca Phú Nhuận tôi làm: tủ Sanaky chạy chập chờn, tôi kiểm tra nguồn điện, đo block và rơ le khởi động, ra bệnh và báo giá — khách xin cân nhắc thêm, tôi thu đúng phí kiểm tra rồi về. Ca Quận 12 của anh Lộc cũng vậy: tủ Sanaky Inverter, tháo tấm ốp khu máy phía sau bằng máy vặn vít, soi từng linh kiện điện tử, rơ le, đường dây nối. Khách chưa chốt sửa thì chỉ trả 150.000đ cho công thợ đến tận nơi và chẩn đúng bệnh. Tôi thấy vậy là sòng phẳng: khoản đó mua được một kết luận có đo đạc, khách giữ toàn quyền phần tiếp theo.

Còn đây là thứ tự tôi kiểm một cái tủ đông — kể ra để anh chị đối chiếu khi gặp thợ nào vừa nhìn đã phán bệnh nặng:

• Nguồn điện trước: ổ cắm, dây nguồn, CB (cầu dao tự động) — bệnh nhẹ tiền nhất, loại trừ đầu tiên.
• Nghe block: im hẳn, hay cố khởi động rồi "tạch" một cái? Hai tiếng động đó dẫn về hai hướng khác nhau.
• Đo bộ khởi động: rơ le, themic — nhóm bệnh nhiều nhất trên tủ đông, đo bằng đồng hồ là ra.
• Thử thermostat: xoay qua các mức, xem có đóng ngắt block đúng nhịp không.
• Cuối cùng mới tới gas và dàn: bệnh đắt kết luận sau cùng, khi mấy thứ trên đã loại trừ hết.

Nguyên tắc: bệnh rẻ loại trừ trước, bệnh đắt kết luận sau. Đi ngược thứ tự này, khách rất dễ trả tiền cho thứ không hỏng.

Xả tuyết tủ đông: việc duy nhất tôi khuyên chủ tủ tự làm định kỳ — nhưng cấm cạy

Tủ đông không tự rã tuyết, nên xả tuyết là việc định kỳ của chủ tủ — và là việc duy nhất trong bài này tôi thật lòng khuyên tự làm. Cách đúng chỉ cần kiên nhẫn: dồn hàng sang thùng giữ lạnh hoặc tủ khác, rút điện, mở nắp cho tuyết tự bong rồi hớt ra, lót khăn hứng nước quanh đáy tủ. Thứ không bao giờ được làm: lấy dao, tuốc nơ vít hay bất cứ vật nhọn nào cạy tuyết cho nhanh. Dàn ống đồng nằm ngay dưới lớp vách mỏng trong lòng tủ — lủng một lỗ kim là cả tủ xì gas, từ một buổi xả tuyết không tốn đồng nào thành một ca hàn ống đồng nạp gas 950.000 – 1.400.000đ theo bảng niêm yết, chưa kể hàng phải mang đi gửi nhờ mấy ngày. Chuyện gas sâu hơn trên site có bài riêng về bơm gas viết rất kỹ, tủ đông áp dụng cùng nguyên tắc — tôi không kể lại ở đây.

Bao lâu xả một lần thì tuỳ nếp dùng: nắp mở nhiều, khí ẩm vào nhiều, tuyết dày nhanh. Cứ thấy tuyết đóng thành mảng dày, lòng tủ hẹp lại, tủ chạy nhiều mà lạnh kém đi — đó là lúc xả. Tuyết dày vừa tốn điện vừa bắt block gồng, mà thay block tủ đông thì như tôi nói ở trên: không rẻ.

Tủ đông chết mà hàng đầy tủ: mấy việc làm ngay trong lúc chờ thợ

Cuối cùng là câu khách kinh doanh nào cũng hỏi: hàng trong tủ có kịp cứu không? Mấy việc dưới đây quyết định phần lớn kết quả:

• Đóng nắp và đừng mở ra xem: khối hàng đông đặc tự nó là một khối trữ lạnh — nắp kín thì cả khối giữ nhau lạnh được khá lâu, còn mỗi lần mở nắp kiểm tra là một lần xả hơi lạnh ra ngoài. Lúc sốt ruột nhất chính là lúc cần kiên nhẫn nhất.
• Nếu buộc phải mở, mở một lần duy nhất: dồn hàng thành khối đặc sát vào nhau, thứ dễ hỏng nhất cho vào giữa khối, rồi đóng nắp lại luôn.
• Thử lại nguồn điện: cắm một thiết bị khác vào đúng ổ điện đó, xem CB có nhảy không. Nếu bệnh nằm ở nguồn điện nhà thì không tốn đồng tiền sửa tủ nào.
• Mô tả bệnh khi gọi thợ: tủ im hẳn hay có tiếng tạch, vách trong còn lạnh không, tuyết dày không. Vài câu đó giúp thợ mang đúng nhóm linh kiện theo xe, đỡ mất một chuyến quay về lấy đồ.

Sửa tiếp hay mua tủ mới — cách tôi tính giúp khách

Phép tính tôi hay làm giúp khách: bệnh vặt — bộ khởi động, thermostat, gioăng nắp — tiền sửa vài trăm nghìn tới dưới một triệu, tủ vỏ còn tốt thì sửa gần như không phải nghĩ. Block chết trên một cái tủ đã già, vỏ rỉ sét, gioăng chai thì phép tính khác hẳn: tiền block cộng những bệnh lặt vặt chắc chắn sẽ tới, so với tiền một cái tủ mới và giá trị lô hàng đang gửi gắm vào nó mỗi ngày. Đã có lúc tôi khuyên khách thôi đừng sửa nữa — nghe ngược với nghề, nhưng cái tủ giữ tiền hàng cho người ta mỗi ngày thì lời khuyên phải đứng về phía tiền hàng. Đo cho đúng, báo giá trước, để khách tự quyết trên số liệu thật — vì thứ đặt lên bàn cân đâu phải chỉ cái tủ.