Tủ lạnh thiếu gas? Bơm ga giá tốt

Bài này tôi viết để bạn hiểu được từng con số trong giá bơm ga tủ lạnh: vì sao có ca tôi làm hết 900.000đ, có ca lên tới 2.400.000đ, dù khách đều báo cùng một câu "tủ không lạnh". Hiểu rồi thì bạn không bị thợ dạo hù, cũng không bị mấy lời quảng cáo "bơm ga tủ lạnh giá rẻ" trên mạng dụ cho mất tiền hai lần.

Tủ lạnh không có "bình ga" để thay — hết ga nghĩa là đang có chỗ xì

Nhiều khách hỏi tôi "thay bình ga tủ lạnh bao nhiêu tiền". Tôi phải đính chính ngay: tủ lạnh không có bình ga rời như bếp ga nhà bạn. Môi chất lạnh (dân trong nghề quen gọi là ga hay gas) nằm luôn trong hệ ống đồng hàn kín, chạy vòng tròn từ máy nén (block) qua dàn nóng, qua ống mao rồi vào dàn lạnh và quay về block. Không có bình nào để tháo ra thay cả — muốn thêm ga phải hàn van nạp vào hệ thống và bơm bằng thiết bị chuyên dụng.

Vì là hệ kín nên ga không hao dần theo thời gian như xăng xe. Một chiếc tủ còn kín ống có thể chạy cả chục năm không cần châm thêm một gam ga nào. Suy ngược lại: tủ đang thiếu ga tức là chắc chắn có điểm rò rỉ ở đâu đó. Chỉ nạp thêm ga mà bỏ qua chỗ rò thì chỉ là cách chữa tạm — vài tuần sau ga lại xì hết, bạn mất tiền lần nữa mà tủ còn mệt hơn trước.

Từ đây có luôn mánh đầu tiên tôi muốn vạch ra: "bơm ga định kỳ". Thợ nào bảo tủ lạnh nhà bạn cần châm ga mỗi năm một lần cho "khỏe máy" là đang móc túi bạn. Tủ còn lạnh bình thường thì đừng cho ai động vào hệ ga — mở hệ thống ra không có lý do chính là cách nhanh nhất đưa hơi ẩm và bụi vào đường ống.

Cách tự kiểm tra tủ có đúng là thiếu ga không — không cần dụng cụ gì

Khi tủ lạnh hoạt động bình thường, dàn nóng phía sau và hai bên hông tủ phải ấm hoặc nóng lên do quá trình tỏa nhiệt. Bạn chỉ cần áp tay vào hông tủ lúc nghe tiếng block đang chạy: nếu chỉ hơi ấm hoặc nguội hoàn toàn, chứng tỏ không còn đủ ga để luân chuyển trong hệ thống. Phép thử này không cần dụng cụ gì, và cũng là việc tôi làm đầu tiên khi bước vào nhà khách.

Vài dấu hiệu đi kèm để chắc hơn: block chạy liên tục không thấy ngắt, ngăn đá đông yếu hoặc chỉ đông một mảng gần đầu ống, ngăn mát gần như mất lạnh, đồ ăn nhanh hỏng. Nếu đủ combo dàn nóng nguội cộng block chạy hoài, tôi dám nói tám phần là hệ ga có vấn đề — xì ga hoặc tắc ẩm.

Nhưng khoan gọi thợ. Có mấy bệnh trông giống hệt thiếu ga mà bạn tự xử được, không tốn đồng nào:

• Núm chỉnh nhiệt bị vặn nhầm: nhà có con nhỏ, hoặc lau tủ xong vô tình gạt núm về mức yếu nhất. Chỉnh lại đúng mức rồi chờ vài tiếng xem tủ có lạnh lại không.
• Tuyết phủ kín dàn lạnh do lỗi xả đá: ngăn đá đóng tuyết dày, gió xuống ngăn mát yếu dần qua nhiều ngày. Rút điện, mở cửa tủ xả hết tuyết khoảng một ngày rồi cắm lại — tủ lạnh trở lại thì bệnh nằm ở bộ xả đá, không phải thiếu ga; vẫn cần thợ nhưng là hạng mục khác.
• Ron cửa hở: kẹp một tờ giấy vào cửa tủ rồi kéo, thấy tuột ra dễ dàng là ron đã lão hóa, hơi lạnh thất thoát làm tủ như kém lạnh. Vệ sinh ron bằng nước ấm cho mềm và nở lại được phần nào.

Còn khi đã loại hết mấy thứ trên mà dàn nóng vẫn nguội, thì bạn cần thợ có đồng hồ đo áp suất và máy dò ga. Bệnh của hệ ga không đoán bằng mắt hay chữa bằng mẹo dân gian được.

Vì sao có ca 900.000đ, có ca 2.400.000đ — mổ xẻ mấy đơn thật

Ca thứ nhất: tủ Sharp ở Thủ Đức, khách báo tủ không lạnh. Tôi mở hộp kỹ thuật phía sau, tháo cụm linh kiện khởi động block để kiểm tra đường ống đồng và các mối nối, dò ra điểm rò, hàn kín, hút chân không rồi nạp lại ga. Ca đó khách trả 900.000đ. Đồng nghiệp tôi, anh Huy, cũng vừa làm một ca tương tự ở Phường 4, Tân Bình: tủ Panasonic xì ngay mối hàn ống đồng, hàn kín lại, kiểm tra độ kín bằng máy hút chân không rồi mới nạp — cũng 900.000đ. Điểm chung của hai ca này: chỗ rò nằm ở vị trí dễ tiếp cận, công tìm và công hàn gọn, nên tiền nằm ở khoảng thấp.

Ca thứ ba thì khác hẳn: tủ Comfee cũng ở Tân Bình, kém lạnh. Tôi kiểm tra khu vực dàn lạnh thì thấy rỉ sét ăn vào các mối nối ống đồng — không phải một điểm xì mà cả một vùng đang xuống cấp. Phải vệ sinh sạch dàn lạnh, loại bỏ lớp bẩn bám lâu ngày trên lá tản nhiệt, rồi dùng đèn khò hàn kín từng điểm rò một. Ca đó hết 2.400.000đ. Chỗ rò càng nằm sâu trong khoang tủ, công tháo lắp càng nhiều, và thường phải xử lý cả vùng rỉ sét xung quanh chứ không chỉ chấm một mối hàn là xong.

Đối chiếu với bảng giá niêm yết của 1Fix cho nhóm sửa tủ lạnh, bạn sẽ thấy các con số đi đúng logic đó: hàn ống đồng cộng nạp gas cho tủ 120-140 lít là 950.000đ - 1.100.000đ; tủ trên 140 lít là 1.200.000đ - 1.400.000đ; riêng tủ trên 140 lít chạy gas R600a lên tới 1.450.000đ - 2.450.000đ. Tủ mini hàn dàn cộng nạp gas thì 850.000đ - 1.050.000đ. Giá nhảy theo ba biến: dung tích tủ, loại gas, và độ khó của điểm rò.

Nên chỗ nào thợ chưa nhìn thấy tủ đã đọc vanh vách một con số chốt, thì hoặc họ báo đại, hoặc con số đó sẽ "nở" ra lúc thanh toán. Thợ làm thật chỉ đưa được khung giá, còn số chính xác phải chờ kẹp đồng hồ đo áp và tìm ra chỗ xì.

Gas R134a với R600a khác gì nhau — và vì sao tủ đời mới nạp đắt hơn

Tủ lạnh gia đình ở TPHCM hiện chạy chủ yếu hai loại môi chất. R134a là loại quen thuộc trên các tủ đời cũ: không bắt lửa, thao tác nạp tương đối dễ chịu. R600a là loại các tủ inverter đời mới gần như đều dùng vì tiết kiệm điện hơn — nhưng bản chất nó là khí isobutane, đặc tính dễ cháy tương tự ga trong bật lửa.

Chữ "dễ cháy" đó kéo theo cả một quy trình khác. Trước khi đưa ngọn lửa khò vào bất cứ mối hàn nào trên hệ R600a, thợ phải xả sạch ga trong đường ống; thao tác sai kỹ thuật, dùng đồ chế thay cho dụng cụ chuyên dụng có thể tạo tia lửa gây cháy nổ — đặc biệt nguy hiểm khi tủ lạnh nhà nào cũng đặt trong gian bếp chật. Lượng nạp R600a lại ít hơn hẳn gas đời cũ, lệch một chút là tủ chạy sai áp, nên bắt buộc phải cân đúng trọng lượng ghi trên tem chứ không có chuyện nạp "áng chừng". Đó là lý do bảng giá tách riêng dòng gas 600A với mức cao hơn hẳn tủ cùng cỡ chạy gas thường.

Cũng vì vậy mà tôi phải cảnh báo thẳng: đừng tự nạp ga tủ lạnh bằng bình ga mini mua trên mạng. Nạp sai loại ga, nạp thừa hay thiếu, hay bỏ qua bước hút chân không đều có thể làm tắc nghẽn hệ thống, block chạy quá tải rồi hỏng — mà block là bộ phận đắt nhất của tủ lạnh. Riêng tiền thay block cho tủ dưới 350 lít theo bảng giá đã là 1.900.000đ - 2.900.000đ, gấp đôi gấp ba tiền xử lý ga đúng cách một lần. Còn rủi ro cháy nổ với R600a thì không đo bằng tiền được.

Muốn biết tủ nhà mình dùng gas gì, bạn xem tem thông số dán sau lưng tủ hoặc bên trong khoang mát: tem ghi rõ loại gas (R134a hay R600a) và trọng lượng nạp chuẩn tính bằng gam. Chụp tem gửi trước cho thợ cũng giúp báo khung giá sát hơn.

Quy trình nạp ga 5 bước — bước hút chân không quyết định tủ bền hay hỏng lại

Một ca xử lý ga tử tế của tôi luôn đi đủ năm bước, không bước nào bỏ được:

• Bước 1 — Tìm và xác định chính xác điểm rò rỉ: dùng máy dò ga cùng phương pháp thử áp suất để khoanh vùng và tìm ra vị trí ga bị thất thoát.
• Bước 2 — Xử lý triệt để điểm rò rỉ: sau khi tìm thấy lỗ thủng hoặc mối hở, dùng mỏ hàn chuyên dụng hàn kín để hệ thống kín trở lại, ngăn việc rò rỉ tái diễn.
• Bước 3 — Hút chân không: bước tối quan trọng và cũng là bước hay bị làm tắt nhất. Máy hút chân không chuyên dụng rút toàn bộ không khí, hơi ẩm và tạp chất ra khỏi đường ống. Bỏ bước này, hơi ẩm còn sót lại sẽ đóng băng ngay đoạn ống mao gây tắc ẩm — tủ lạnh kém dần và có thể kéo hỏng luôn block.
• Bước 4 — Nạp ga mới: căn theo tem thông số kỹ thuật của tủ để nạp đúng loại ga, đúng trọng lượng, đúng áp suất quy định, theo dõi bằng đồng hồ đo áp.
• Bước 5 — Vận hành thử: cho tủ chạy, đo dòng điện, áp suất vận hành và độ lạnh của từng ngăn; chỉ bàn giao khi các thông số đã ổn định và đạt chuẩn.

Chỉ cần nhớ một điều: thợ đến nơi mà không kẹp đồng hồ đo áp, không dò tìm chỗ xì, không nối máy hút chân không, cứ thế cắm dây nạp rồi thu tiền — đó là làm tắt. Tủ có thể lạnh lại vài hôm cho đẹp lòng, rồi đâu lại vào đấy.

Mấy mánh quanh chuyện "bơm ga giá rẻ" tôi gặp hoài

Chín năm đi làm, tôi dọn hậu quả của "bơm ga giá rẻ" nhiều hơn là gặp khách may mắn với nó. Mấy kiểu này bạn nên thuộc:

• Giá mồi trên mạng: quảng cáo bơm ga rẻ giật mình để bạn gọi, đến nơi mới "phát hiện" thêm xì dàn, hỏng lốc, đủ thứ bệnh — hóa đơn chốt gấp nhiều lần con số mồi. Giá thấp hơn hẳn khung tôi nêu ở trên là không đủ tiền công cho một quy trình đủ năm bước, kiểu gì cũng phải cắt bước hoặc vẽ thêm bệnh để bù.
• Nạp không tìm chỗ xì: làm nhanh, lấy tiền lẹ, tủ lạnh lại được vài tuần rồi xì hết. Gọi lại thì nghe "máy anh giờ bệnh nặng hơn rồi". Thực chất tiền lần một chỉ mua được mớ ga, chưa mua được sửa chữa.
• Hù hỏng block khi tủ chỉ xì ga: block hỏng thật thường không chạy nổi, hoặc kêu lạch cạch, gồng vài giây rồi ngắt. Còn tủ xì ga thì block vẫn chạy đều, thậm chí chạy lì không nghỉ — chỉ là không còn gì để nén. Nghe phán "hỏng lốc" trong khi block vẫn chạy êm thì nên hỏi kỹ lại, hoặc gọi thêm một bên khác kiểm tra chéo.

Trước khi đồng ý làm, bạn cứ hỏi thợ ba câu: chỗ xì nằm ở đâu, tủ tôi nạp loại gas gì, và có hút chân không không. Thợ làm thật trả lời trôi chảy, chỉ tận mắt cho bạn xem được; thợ định ăn gian sẽ lảng.

Khi nào tôi khuyên khách đừng đổ tiền bơm ga nữa

Nói thật lòng, có những ca tôi đến nơi rồi khuyên khách không nên làm, dù từ chối là tôi mất một đơn:

• Dàn đã mục vì rỉ sét lan rộng: như ca tủ Comfee ở Tân Bình tôi kể ở trên — hàn xong tôi vẫn dặn khách theo dõi, vì kim loại đã mục thì vá chỗ này có thể bục chỗ khác. Tủ nào rỉ nặng hơn thế nữa, tôi báo thẳng là sửa không đáng tiền.
• Xì trong vách tủ (dàn chôn trong lớp foam cách nhiệt): nhiều dòng tủ giấu dàn trong vách. Xì ở đó là phải bung vách mò từng đoạn ống, công rất cao mà kết quả không chắc chắn. Những ca này tôi chỉ báo giá sau khi khảo sát kỹ, và không ít lần lời khuyên của tôi là bỏ.
• Tủ đã quá già lại dính thêm bệnh block: nạp đủ ga mà vẫn không lạnh sâu, đo ra block yếu — muốn ngon phải thay block, riêng tủ dưới 350 lít đã 1.900.000đ - 2.900.000đ theo bảng giá. Đặt số tiền đó cạnh giá một chiếc tủ mới có bảo hành hãng, với tủ đã dùng trên chục năm, tôi thường khuyên khách dồn tiền đổi tủ.

Tóm gọn cho bạn dễ nhớ: giá bơm ga tủ lạnh không phải một con số cố định, mà là tổng của tìm chỗ xì, hàn, hút chân không và nạp đúng loại gas — phổ biến từ khoảng 850.000đ tới 2.450.000đ tùy dung tích tủ, loại gas và vị trí điểm rò, đúng như hai mức 900.000đ và 2.400.000đ trong mấy ca thật tôi kể ở trên. Tủ còn lạnh thì không có khái niệm châm ga định kỳ; tủ hết lạnh thì việc đầu tiên là tìm cho ra chỗ xì, không phải cắm dây bơm. Nắm được chừng đó là bạn tự giữ được túi tiền trước phần lớn chiêu trò trong nghề.